یک اشتباه کوچک، یک فرود اجباری؛ درسهایی که در کتاب نیست
یک اشتباه کوچک، یک فرود اجباری: درسهایی که در کتاب نیست
بررسی گزارش رسمی سانحهی هواپیمای آموزشی دیاموند AD-40 D با شمارهی ثبت EP-BTE؛ چرا موتور در ۶۰۰۰ پایی خاموش شد، علت اصلی چه بود و ما از آن چه یاد میگیریم.
ناگهان صدای موتور قطع میشود. هواپیما در ارتفاع ۶۰۰۰ پایی است و هیچ راه برگشتی وجود ندارد. تصمیم باید همین حالا گرفته شود. این صحنهی یک فیلم نیست؛ این اتفاق واقعی یک پرواز آموزشی در ایران بود.
هدف این مطلب
هدف این نوشته سرزنش هیچکس نیست. میخواهیم از یک گزارش رسمی یاد بگیریم تا کسی مجبور به تکرار همان اشتباه نشود.
در هوانوردی، اولین اشتباه ممکن است آخرین اشتباه باشد. به همین دلیل، گزارشهای رسمی بررسی سوانح بهترین منبع آموزشی ما هستند.
درسهای این مطلب از دل سوانح واقعی بیرون آمدهاند؛ از هزینههایی که پرداخت شده، و این نکتهها در هیچ کتاب درسی ثبت نشدهاند.
خلاصهی سادهی ماجرا
در ۹ خرداد ۱۴۰۳ (۲۹ مه ۲۰۲۴)، یک هواپیمای آموزشی دیاموند AD-40 D متعلق به مرکز آموزش خلبانی بوتیا ماهان، در دومین پرواز روزانهاش از فرودگاه بینالمللی پیام برخاست. با رسیدن به حدود ۶۰۰۰ پا، موتور ناگهان از کار افتاد.
مربی، که در آن لحظه نقش PM را داشت، کنترل را بر عهده گرفت و دستورالعملهای خاموشی موتور را اجرا کرد، اما موتور دوباره روشن نشد. او فرود اجباری را روی زمین خاکی و ناهموار انجام داد. هواپیما آسیب جدی دید، اما هر دو سرنشین بدون جراحت از آن خارج شدند.
علت اصلی
طبق نتیجهگیری گزارش، علت سانحه خرابی شیر تنظیم فشار سوخت (Fuel Pressure Regulator Valve) بوده است. این قطعه فشار سوختی را که به موتور میرسد تنظیم میکند. وقتی فشار از محدودهی درست خارج شود، موتور نمیتواند به کار خود ادامه دهد.
رایانهی موتور دو کد خطا ثبت کرده بود: کد ۸۷ که به اختلاف فشار نامتعارف ریل سوخت اشاره داشت، و کد ۲۵ که نشاندهندهی فشار پایین سوخت بود. تلاشهای بعدی خلبان برای روشن کردن موتور هم دوباره کد ۲۵ را ثبت کرد. پس از تعویض قطعهی کنترل فشار ریل سوخت، عیب برطرف شد.
عوامل ثانویه و زمینهای
۱. دستورالعملهای قدیمی
کتابچهی فنی هواپیما بهروز نبود و کد ۸۷ در آن قابل تفسیر نبود. برای فهم این کد باید از سازنده استعلام میشد. یعنی در لحظهی حساس، منبع اطلاعات آماده نبود.
۲. ثبت نادرست پرواز
در دفتر فنی، زمان پرواز اول ۱۱ تا ۱۳ به وقت محلی ثبت شده بود، در حالی که پرواز دوم ساعت ۰۹:۲۸ UTC برخاسته بود. این نشانهی بیدقتی در ثبت اطلاعات است. همچنین چون هیچ ایرادی در دفتر فنی ثبت نشده بود، پرواز دوم بدون هیچ هشدار رسمی شروع شد.
۳. ریسک طراحی سامانهی سوخت
گزارش یادآوری میکند که در موتورهای Thielert، اختلال برق شیر الکتریکی سامانهی سوخت میتواند باعث قطع فشار سوخت و خاموشی موتور شود. حتی پس از اجرای دستور اصلاحی EASA، این ریسک از بین نرفته است.
چطور از تکرار آن جلوگیری کنیم؟
- بهروز نگه داشتن دستورالعملها: کتابچههای فنی و اطلاعیههای سازنده را پیگیری و مرتب بررسی کنید.
- ثبت دقیق پروازها: زمان پرواز و ساعتها را بلافاصله و دقیق ثبت کنید.
- هر هشدار موتور را جدی بگیرید: آن را ثبت کنید و تا رفع علت، هواپیما را زمینگیر نگه دارید.
- بازرسی دورهای سامانهی سوخت: شیرها، فشار سوخت و اتصالات برق را بهطور منظم چک کنید.
- مرور سانحه: این مورد را بهصورت Case Study برای همهی مربیان و دانشجویان بررسی کنید.
- تمرین خاموشی موتور: تشخیص سریع، تصمیم زودهنگام و انتخاب محل فرود را تمرین کنید.
- نقشهای روشن در کابین: چه کسی هدایت میکند و چه کسی پایش میکند؟ این را با جملهی «کنترل با من است» مشخص کنید.
جزئیات تکمیلی
پرواز از باند ۳۰ فرودگاه پیام با یک مربی و یک دانشجو انجام شد. هوا آرام و صاف بود، پس هوا عامل سانحه نبود. دستگاههای ناوبری و رادیو سالم بودند و باند پیش از پرواز بازرسی شده بود. مربی پیش از این سانحه حادثهی جدی نداشت و حدود ۱۰۰ ساعت تجربهی مربیگری روی همین نوع هواپیما داشت. سیگنال ELT در ساعت9 ۱۳:۰۸ به وقت محلی دریافت شد و آتشسوزی رخ نداد. پس از تعویض قطعه، موتور آزمایش شد و عملکرد طبیعی داشت.