سانحه EP-OBB پیام: خروج از باند در نخستین پرواز انفرادی
گزارش سانحه هواپیمای سبک Tecnam EP-OBB در فرودگاه پیام: خروج از باند در نخستین پرواز انفرادی
خلاصه (Excerpt): پرواز ارزیابی با موفقیت تمام شد و دانشجو برای نخستین پرواز انفرادی آماده بود. اما چند ثانیه پس از شروع برخاست، هواپیما به چپ منحرف شد و از باند بیرون رفت. این نوشته خلاصهای مستقل از گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری است: چه اتفاقی افتاد و چه درسی میدهد؟
هدف این نوشته: هدف ما تخریب یا قضاوت هیچ فرد یا مجموعهای نیست. گزارشهای رسمی را ساده میکنیم تا خلبانان آموزشی، مربیان و علاقهمندان از آنها یاد بگیرند.
میگویند برای پیشرفت باید از آخرین اشتباهت درس بگیری. اما هوانوردی شاید تنها جایی باشد که ممکن است اولین اشتباه، آخرین اشتباهت باشد. پس بیایید دانستههایمان را با گزارشهای رسمی بیشتر کنیم. این درسها در هیچ کتاب آموزشی نوشته نشدهاند. بهای آنها با سانحه، خسارت و گاهی جان انسانها پرداخت شده است.
خلاصه سانحه
مشخصات
- تاریخ رویداد: چهارشنبه ۱۷ دی ۱۴۰۴ (۷ ژانویه ۲۰۲۶)
- تاریخ صدور گزارش: ۳۱ فروردین ۱۴۰۵
- محل: فرودگاه بینالمللی پیام، باند ۳۰
- هواپیما: TECNAM P92-JS (سبک، تکموتوره)، ساخت ۲۰۱۱
- شماره ثبت: EP-OBB
- نوع پرواز: نخستین پرواز انفرادی دانشجوی خلبانی
- نوع رویداد: خروج جانبی از باند هنگام برخاست (Runway Side Excursion)
- طبقهبندی: سانحه (Accident)
- نتیجه: دانشجو آسیب جسمی ندید؛ هواپیما آسیب جدی دید.
به زبان ساده چه اتفاقی افتاد؟
- پرواز ارزیابی: دانشجو همراه مربی پرواز ارزیابی پیش از پرواز انفرادی را انجام داد. این پرواز شامل دو Touch and Go و یک فرود کامل بود و با موفقیت تمام شد.
- ترخیص: حدود ساعت ۸ صبح، هواپیما پیش از ورود به باند ۳۰ متوقف شد. مربی آمادگی دانشجو را تأیید کرد و نکات لازم را یادآوری کرد. سپس از هواپیما پیاده شد و کنار تقاطع باند ۳۰ و مسیر خزش A ایستاد تا در صورت نیاز راهنمایی کند.
- برخاست: ساعت ۸:۱۰ دانشجو قدرت موتور را برای برخاست افزایش داد. پیش از رسیدن به سرعت ۵۰ گره، هواپیما ناگهان و سریع از خط مرکزی به چپ منحرف شد.
- راهنمایی مربی: مربی گفت پدال راست را بگیر، قدرت موتور را به Idle برسان، ترمز کن و نگذار هواپیما به چپ برود. به گفته گزارش، دانشجو در آن وضعیت غیرعادی این راهنماییها را اجرا نکرد و هواپیما از باند خارج شد.
- پس از خروج از باند: با یادآوری مربی، دانشجو موتور و برق باتری را خاموش کرد و بهسلامت از هواپیما خارج شد. آتشسوزی رخ نداد.
- آسیب به هواپیما:
- ارابه اصلی چپ جدا شد.
- ملخ شکست.
- مجموعه چرخ دماغه و پایه موتور آسیب دید.
- سطح زیرین بالها، دم، پوسته زیر کابین و Firewall آسیب دیدند.
- به تأسیسات و تجهیزات فرودگاه آسیبی نرسید.
- وضعیت جوی: باد ۸ گره از سمت ۲۹۰ درجه، دید ۷ کیلومتر، دمای منفی ۱ درجه.
علت اصلی از نظر گزارش
- ناتوانی دانشجو در کنترل جهت هواپیما و استفاده درست از پدالها (Rudder): طبق تحلیل گزارش، برای اصلاح انحراف به چپ باید پدال راست به کار میرفت، اما پدال چپ استفاده شد. در نتیجه هواپیما از باند خارج شد.
عوامل کمککننده
- نظارت ناکافی: گزارش نظارت مدیریت آموزش، مدیریت عملیات و مربی را کافی نمیداند.
- آموزش ناکافی: به گفته گزارش، آموزشها بهطور کامل مطابق برگههای آموزشی (Training Sheets) انجام نشده بود.
چه کنیم که تکرار نشود؟ (توصیههای گزارش)
برای مراکز آموزش هوانوردی
- همه موارد سرفصل آموزشی، بهویژه کنترل جهت روی زمین، پیش از پرواز انفرادی کامل تمرین شوند.
- جلسه توجیه پیش از پرواز (Briefing) و جمعبندی پس از پرواز (Debriefing) اجباری باشد و ثبت شود.
- زمان واقعی پرواز در برگه آموزشی دانشجو و دفتر ثبت پروازها (Dispatch) ثبت شود.
- این رویداد بهصورت Case Study برای مربیان و دانشجویان بررسی شود.
نکته عمومی برای خلبانان آموزشی
- در پیمایش برخاست، انحراف با پدال مخالفِ جهت انحراف اصلاح میشود. اگر هواپیما کنترلپذیر نیست، برخاست را قطع کنید: قدرت موتور را به Idle برسانید و ترمز کنید. این واکنش باید با تمرین به عادت تبدیل شود.
یادداشت تکمیلی
پرواز ارزیابی موفق همیشه به معنای آمادگی کامل نیست. این سانحه چند ثانیه پس از شروع برخاست و پیش از ۵۰ گره رخ داد؛ یعنی در مرحلهای که اغلب «ساده» به نظر میرسد. پیام اصلی گزارش روشن است: کنترل جهت روی زمین و تصمیم سریع برای قطع برخاست باید پیش از نخستین پرواز انفرادی بارها تمرین و ثبت شود. نظارت دقیق مربی و مدیریت آموزش هم بخشی از ایمنی است، نه کاری تشریفاتی.
منبع: گزارش نهایی بررسی سانحه، دفتر بررسی سوانح و حوادث هوایی، سازمان هواپیمایی کشوری.