سانحه EP-1353 در نوشهر؛ افت قدرت موتور پس از برخاستن
سانحه EP-1353 در نوشهر؛ افت قدرت موتور پس از برخاستن
سانحهی فوق سبک ساوانا در نوشهر؛ وقتی اولین اشتباه، آخرین اشتباه میشود
میگویند برای پیشرفت باید از آخرین اشتباهت درس بگیری. اما در هوانوردی ممکن است اولین اشتباه، آخرین اشتباهت باشد. برای همین بیایید از گزارشهای رسمی سازمان هواپیمایی کشوری بیشتر یاد بگیریم. این اطلاعات در هیچ کتاب آموزشیای نوشته نشده؛ از دل سوانح واقعی بیرون آمده و برای به دست آمدنش خون ریخته شده است. هدف ما تخریب هیچکس نیست. هدف این است که هر کسی که پرواز میکند یا به پرواز فکر میکند، از این تجربهها سود ببرد.
این نوشته بهصورت مستقل و غیررسمی و بر پایهی گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری تهیه شده است.
شرح سادهی ماجرا
در ۲۷ اسفند ۱۴۰۳ حدود ساعت ۱۲:۱۰ ظهر به وقت محلی، یک هواپیمای فوق سبک ساوانا با شماره ثبت EP-1353 در فرودگاه نوشهر در حال انجام پرواز آموزشی ناوبری بود. هدایت هواپیما از برخاستن بر عهدهی دانشجو بود. کمی پس از برخاستن و در ارتفاع حدود ۱۸۰ پا، قدرت موتور بهتدریج کم شد. معلم خلبان کنترل را در دست گرفت و تصمیم به بازگشت به باند گرفت، اما با ادامهی افت قدرت، هواپیما به باند نرسید. در نهایت، خلبان در یک رودخانهی محلی خارج از فرودگاه، حدود ۳۵۰ متری انتهای باند، فرود اضطراری کرد. با برخورد چرخ جلو به بستر رودخانه، هواپیما واژگون شد.
دو سرنشین با درد و ضربدیدگی گردن به بیمارستان منتقل شدند. پس از معاینه و سیتیاسکن، شکستگی واضحی دیده نشد و همان روز مرخص شدند. خسارت هواپیما «عمده» ارزیابی شد.
علت اصلی حادثه
کاهش تدریجی قدرت موتور و در نهایت نقص فنی موتور.
گزارش تأکید میکند که دلیل دقیق خاموشی موتور مشخص نشده است، چون نمونهبرداری از سوخت به دلیل واژگونی و ورود آب به باک ممکن نبود و موتور پس از سانحه قابل بررسی دقیق نبود.
علتهای ثانویه
موتور غیرمعتبر (Non Certified)
موتورهای سری Rotax UL/ULS گواهی نوع ندارند. کتاب تعمیرات سازنده و دفترچهی پرواز هواپیما هشدار دادهاند که این موتورها ممکن است ناگهان خاموش شوند.
محدودیت فرود اضطراری پس از برخاستن
اطراف فرودگاه نوشهر ناهموار است و نزدیک آن منطقهی مسکونی قرار دارد. همین موضوع، پیدا کردن محل امن برای فرود اضطراری را دشوار کرده بود.
تصمیم بازگشت به باند
گزارش، اقدام خدمه را در تعارض با دستورالعملها ندیده است. با این حال یادآوری میکند که در ارتفاع و سرعت کم، تلاش برای بازگشت به باند میتواند خطرناک باشد و سوانح مشابه نیز همینطور رخ دادهاند.
احتمال Vapor Lock
گزارش، Vapor Lock سوخت را از علل محتمل کاهش قدرت موتور دانسته، اما آن را قطعی نکرده است.
ما چه کنیم که دوباره چنین اتفاقی نیفتد؟
برای بهرهبرداران و ناظران
پیش از صدور مجوز فرودگاه یا بهرهبرداری، امکان فرود اضطراری پس از خاموشی موتور در مسیر برخاستن بررسی و رویههای عملیاتی آن تدوین شود. سوابق موتور و سوخت هم باید دقیق ثبت و کنترل شوند.
برای خلبانان و هنرجویان
قبل از هر برخاستن، محل مناسب فرود اضطراری را در جلوی مسیر مشخص کنید. اگر موتور قدرت خود را از دست داد، طبق دستورالعمل کتاب عملیاتی هواپیما، به سمت محل فرود از پیش انتخابشده بروید و بازگشت به باند را در ارتفاع پایین امتحان نکنید.
قاعدهی سادهی پرواز
اگر در شرایط موجود امکان فرود موفق بدون قدرت موتور وجود ندارد، پرواز انجام نشود.
توضیحات تکمیلی
گزارش نهایی این سانحه در ۱۴۰۴/۰۷/۱۳ صادر شده است. هواپیما ساوانا با کیت ساخت ایتالیا و مونتاژ در ایران بوده و موتور سانحهدیده Rotax 912 ULS از نوع Non Certified بوده است. این هواپیما پیشتر در ۱۴۰۰/۰۴/۰۸ هم به دلیل نقص فنی موتور دچار فرود اضطراری شده بود و پس از آن موتور دیگری نصب شده بود. گزارش به دلیل نامشخص ماندن علت خاموشی موتور، توصیهی فنی مشخصی برای قطعه یا تعمیرات ارائه نکرده است. توصیهی اصلی به دفاتر نظارتی این است که امکان فرود اضطراری پس از برخاستن بررسی شود. نتیجهگیری: ایمنی فوق سبک هم به سوابق و نگهداری موتور وابسته است، هم به انتخاب محل فرود اضطراری و تصمیم لحظهای خلبان.