پرونده سوانح هوایی ایران | گزارش‌های رسمی به زبان ساده

گزارش سانحه EP-1211 در نوشهر: چه شد، چرا شد و چه درس‌هایی داریم

گزارش سانحه EP-1211 در نوشهر: چه شد، چرا شد و چه درس‌هایی داریم

گزارش سانحه EP-1211 در نوشهر: چه شد، چرا شد و چه درس‌هایی داریم

گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری درباره سانحه فوق‌سبک EP-1211 در فرودگاه نوشهر منتشر شده است. در این نوشته، خلاصه‌ای بی‌طرفانه از یافته‌ها و درس‌های ایمنی آن را می‌خوانید.

گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری درباره این سانحه منتشر شده است. بر اساس زمان‌بندی گزارش، فاصله میان صدور اجازه برخاست و به صدا درآمدن آژیر خطر حدود ۶۵ ثانیه بوده است. این نوشته گزارش را خلاصه می‌کند تا درس‌های ایمنی آن برای همه قابل استفاده باشد.
 به نظر می‌رسد دانشجو پیش از رسیدن به سرعت مطلوب برخاست، فرمان را کشیده است. مداخله دیرهنگام مربی و تصمیم به ادامه پرواز به‌جای انصراف از برخاست، از حلقه‌های اصلی این زنجیره دانسته شده‌اند.

خلاصه سانحه

مشخصات

  • تاریخ: ۲۰ آبان ۱۴۰۴ (سه‌شنبه)
  • محل: فرودگاه نوشهر
  • هواپیما: Skyeton K10 (فوق‌سبک)
  • شماره ثبت: EP-1211 | شماره سریال: 0111 | سال ساخت: ۲۰۱۲
  • نوع پرواز: آموزشی دوفرمانه (Dual Instruction)
  • فاز پرواز: برخاست (Takeoff)
  • نتیجه: خروج از باند، واژگونی و آسیب جدی ساختاری به هواپیما؛ بدون صدمه جانی

روایت پرواز

  • دانشجو با حدود ۷ ساعت تجربه پرواز، تحت نظارت مربی، پرواز آموزشی را آغاز کرد.
  • پس از صدور اجازه برخاست، به نظر می‌رسد دانشجو پیش از رسیدن به سرعت مطلوب، فرمان را کشیده است. هواپیما لحظه‌ای از زمین جدا شد و دوباره با باند برخورد کرد.
  • مربی برای ادامه پرواز اقدام کرد. هواپیما از باند خارج شد و به علفزار حاشیه سمت چپ باند رفت.
  • برای جلوگیری از ورود هواپیما به کانال آب کنار باند، مربی گاز را بست. ملخ و دماغه با زمین برخورد کردند و هواپیما واژگون شد.
زمان‌بندی گزارش (UTC): ۱۱:۱۴:۳۸ اجازه برخاست صادر شد؛ ۱۱:۱۵:۴۳ آژیر خطر به صدا درآمد.

علت اصلی از نظر گزارش

گزارش، نظارت ناکافی و مداخله دیرهنگام مربی در طول برخاست آموزشی را علت اصلی می‌داند. این موضوع به موارد زیر منجر شد:
  • برخاست زودهنگام دانشجو با سرعتی کمتر از سرعت برخاست
  • از دست رفتن انرژی لازم برای اوج‌گیری پایدار و تماس مجدد با باند
  • ادامه تلاش برای پرواز، به‌جای انصراف از برخاست (Reject Takeoff)، که در نهایت به خروج از باند و واژگونی انجامید

عوامل کمکی:

  • نبود بریفینگ مؤثر پیش از پرواز
  • آشنایی ناکافی دانشجو با مفاهیم برخاست و مخاطرات آن
  • نقص در مستندات آموزشی و فنی

یافته‌های دیگر گزارش

مجوز و مدارک آموزشی

  • در پرونده دانشجو، مدارک دوره POH و آزمون‌های آن یافت نشد. قرارداد آموزشی بین دانشجو و مرکز نیز در پرونده وجود نداشت.
  • برای این هواپیما اجازه‌نامه پروازی معتبر به نام مرکز آموزشی یافت نشد و تأییدیه تغییر بهره‌بردار هم اخذ نشده بود. هواپیما با اجازه‌نامه‌ای پرواز کرده بود که به نام شرکت دیگری بود و گروه فوق‌سبک سازمان، صلاحیت آن شرکت را تعلیق کرده بود. گزارش این عملیات پروازی را از نظر مقررات غیرمجاز یا فاقد وجاهت قانونی می‌داند.

نگهداری و مستندات فنی

  • کتابچه‌های فنی موتور و هواپیما هنگام انتقال غیررسمی به مرکز (۱۴۰۴/۰۶/۱۰) مفقود بوده‌اند.
  • الگ‌های موتور و بدنه تا روز سانحه مفقود بوده و داده‌های ATL در آن‌ها ثبت نشده بود. شرکت کتابچه‌های اصلی را هم در اختیار نداشت.
  • آخرین بازرسی ۱۰۰ ساعته در ۱۴۰۴/۰۷/۰۸ (کارکرد ۴۷۷:۱۰ ساعت) انجام شده، اما بر اساس برنامه نگهداری یک نوع متفاوت هواپیما بوده و طبق رویه سازنده نبوده است.
  • بازرسی‌های ۲۵ و ۵۰ ساعته که باید در کارکرد ۵۰۲ و ۵۲۷ ساعت انجام می‌شد، طبق گزارش انجام نشده است. گزارش همچنین می‌گوید، به دلیل مفقود بودن دفترچه‌ها، مشخص نیست سایر بازرسی‌های دوره‌ای (از جمله ۱۰۰، ۲۰۰ ساعته و پنج‌ساله) انجام شده یا نه.

وضعیت فنی هواپیما

  • در بررسی‌های انجام‌شده، هیچ نقص فنی‌ای در پرواز پیدا نشد. پس از بررسی موتور سانحه‌دیده، گزارش آن را بدون عیب دانسته است.
  • موتور باید پس از ۱۵ سال عمر تقویمی اورهال شود. بر اساس سند سازنده، بهره‌بردار می‌تواند اورهال را تا ۵ درصد کارکرد یا شش ماه به تعویق بیندازد. گزارش نوشته این تعویق توسط مکانیک فنی تا ۱۴۰۴/۱۲/۰۹ ثبت شده و موتور در محدوده مجاز فعالیت داشته است.

توصیه‌های ایمنی گزارش

گزارش مهلت ۹۰ روزه‌ای برای اعلام اقدامات انجام‌شده به دفتر بررسی سوانح و حوادث تعیین کرده است.

برای مربیان

  • ارزیابی مجدد صلاحیت مربی و دوره اصلاحی شامل آموزش زمینی (مدیریت منابع خدمه و پروتکل‌های مداخله) و آموزش پروازی (بازیابی وضعیت غیرعادی و مدیریت استال در ارتفاع کم)
  • ارزیابی نهایی توسط مربی منتخب دیگر، پیش از ادامه آموزش دانشجویان (از جمله دانشجویان پیش از انفرادی‌پروازی)

برای مراکز آموزشی

  • بازبینی فرایند پذیرش دانشجویانی که تئوری را در مرکز مجاز دیگری گذرانده‌اند
  • تأکید بر بریفینگ پیش از پرواز و دبریفینگ پس از پرواز، به‌ویژه برای دانشجویان پیش از انفرادی‌پروازی

نکته عمومی برای خلبانان آموزشی

اگر در برخاست سرعت کافی وجود ندارد، انصراف از پرواز و توقف روی باند معمولاً امن‌ترین گزینه است. این نکته درس کلی آموزشی است و توصیه مستقیم گزارش به این شکل نیست.

توضیح عمومی: اثر زمین (Ground Effect)

این بخش توضیح آموزشی عمومی است و یافته مستقیم این سانحه نیست. نزدیکی هواپیما به زمین، جریان هوای گردابی نوک بال را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود بال با زاویه حمله کمتر، برای مدتی بیشتر برا تولید کند. اگر خلبان پیش از رسیدن به سرعت برخاست فرمان را بکشد، هواپیما ممکن است کوتاه بلند شود، اما چون سرعت کافی برای صعود ندارد، دوباره به زمین برمی‌گردد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *