سانحه تکنام P2010 قزوین؛ تحلیل گزارش رسمی سازمان هواپیمایی
سانحه تکنام P2010 قزوین؛ تحلیل گزارش رسمی سازمان هواپیمایی
گزارش سانحه تکنام P2010 در فرودگاه قزوین؛ وقتی ایراد ثبتنشده به سانحه میرسد
در بیشتر حرفهها میتوان از آخرین اشتباه درس گرفت؛ اما در هوانوردی ممکن است اولین اشتباه، آخرین اشتباه باشد. هدف این نوشته سرزنش کسی نیست. دانش ایمنی هوانوردی بیشتر از بررسیهای رسمی سوانح به دست آمده و بسیاری از این درسها با جان انسانها پرداخت شدهاند. این گزارش رسمی را دادهای میخوانیم که با خون نوشته شده است، تا یک نقص کوچک ثبتنشده به یک سانحه تبدیل نشود.
خلاصه ساده ماجرا
یک هواپیمای آموزشی تکنام P2010 در ۳۱ فروردین ۱۴۰۴ (۲۰ آوریل ۲۰۲۵) ساعت ۸:۳۵ صبح بهوقت محلی، برای پرواز آموزشی از باند ۱۰ فرودگاه قزوین برخاست. کمی پس از برخاستن، توان موتور کاهش یافت. خلبان با یک بازگشت تند به باند مخالف تلاش کرد برگردد، اما ارتفاع کم و بادی که پس از گردش به باد پشت تبدیل شد، بازگشت به باند را ممکن نکرد. هواپیما پس از گردش شدید کنترل را از دست داد، واژگون شد و حدود ۵۰۰ متر دورتر از باند متوقف شد.
شرح رویداد
پرواز روز قبل
طبق گزارش، یک روز قبل از سانحه در پرواز آموزشی دیگری، پس از برخاستن از باند ۱۰ ایرادی پیش آمد. هواپیما حدود دو دقیقه در مسیر دایرهای (Tear Drop) پرواز کرد و برای فرود اضطراری از باند ۲۸ استفاده شد. این رویداد در مستندات فنی و عملیاتی مرکز آموزشی ثبت نشده بود و فقط در مستندات فرودگاه آمده بود.
روز سانحه
- هواپیما برای پرواز آماده شد، اما موتور در ابتدا روشن نشد. سپس هواپیما بدون انجام اقدام فنی ثبتشده دوباره روشن شد و پس از یک تاکسی کوتاه، به خلبان آموزشی تحویل داده شد.
- نمایشگر جریان سوخت در اتاقک خلبان مقدار صفر نشان میداد. گزارش این مورد را ناشی از ایراد در حسگرهای مربوط میداند. پس از لرزشهای ناشی از برخاستن، مقدار جریان سوخت دوباره نمایش داده میشد.
- بنا بر گزارش دانشجو، خلبان آموزشی پیش از گردش برای فرود اعلام کرد که مخلوط سوخت هواپیما کمسوخت (Lean) شده است.
وقوع سانحه و امداد
- پس از برخاستن از باند ۱۰، برج مراقبت و خلبانان دو هواپیمای آموزشی دیگر به هواپیما پاسخی ندادند.
- کارکنان ایمنی زمینی سقوط را دیدند و برج را مطلع کردند. آژیر خطر به صدا درآمد.
- امدادگران کمربندهای ایمنی را باز کردند و چون بدن سرنشینان گیر کرده بود، بخشی از بدنه با تجهیزات آتشنشانی بریده شد.
- بالگرد مجروحان را به باند فرودگاه رساند و آمبولانس آنها را به بیمارستان شهید رجایی قزوین منتقل کرد.
- بنا بر گزارش، خلبان آموزشی در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ در بیمارستان درگذشت. دانشجو با جراحات متعدد بستری شد و پس از مراقبتهای اولیه برای ادامه درمان به تهران منتقل شد.
علت اصلی
گزارش، ایراد در سامانه سوخترسانی هواپیما را علت اصلی سانحه ذکر میکند. این ایراد به دلیل پایش نامتعارف عیوب هواپیما ادامه یافت؛ یعنی ایرادها ثبت و پیگیری نشدند. گزارش فهرستی از حالتهای احتمالی این ایراد را ذکر میکند، اما نمیگوید کدامیک رخ داده است.
کیفیت سوخت هواپیما در آزمایشگاه بررسی شد و مشکلی در آن دیده نشد.
عوامل کمکی
- آموزش نامؤثر خلبان آموزشی که گزارش آن را عامل کمکی میداند.
- ضعف در نظام کنترل کیفی مرکز آموزشی از نظر عملیات و فنی.
- عادی شدن ثبتنشدن ایرادها در کتاب هواپیما، که بر اساس مصاحبهها امری معمول بوده است.
- آشنایی ناکافی کارکنان با نشانگرهای اتاقک خلبان، بهویژه نمایشگر Garmin 1000، و در نتیجه پایش نشدن هشدارها.
- نبود داده پروازی قابل استفاده: حافظه جانبی نمایشگر سمت چپ نداشت و حافظه سمت راست نامناسب نصب شده بود؛ بنابراین دادههای پرواز سانحه و روز قبل در دسترس نبود.
- تازه بودن نوع هواپیما در کشور، که کارکنان فنی و خلبانان تجربه کمی روی آن داشتند.
پیشگیری و درسها
برای خلبانان و آموزشگاهها
- هر ایراد، حتی کوچک یا متناوب، باید ثبت و گزارش شود. هواپیمای دارای ایراد باید پیش از پرواز بعدی بررسی فنی شود.
- نشانگرهای سوخت و هشدارهای اتاقک خلبان را جدی بگیرید. نمایش جریان سوخت صفر یک هشدار است، نه یک جزئیات.
- اگر پس از برخاستن موتور دچار نقص شود، طبق رویههای معمول باید مسیر مستقیم ادامه یابد و در محیط ایمن فرود اضطراری انجام شود. بازگشت تند به باند در ارتفاع کم، بهویژه با تغییر جهت باد، خطر زیادی دارد.
- پیش از آموزش روی تیپ تازه وارد شده، آشنایی کامل با سامانهها و دستورالعمل سازنده ضروری است.
برای مدیریت و نظارت
- سامانه مدیریت ایمنی باید مخاطرات را درست شناسایی کند و از عادی شدن ایرادهای ثبتنشده جلوگیری کند.
- گزارش پیشنهاد کرده که خلبانان و کارکنان فنی، پیش و پس از پرواز، بر اساس دستورالعمل سازنده بازآموزی شوند.
- گزارش پیشنهاد کرده که مجوزهای مرکز آموزشی بازنگری شود.
- گزارش پیشنهاد کرده که الزامات صلاحیت، دورههای آموزشی و نظارت بر کارکنان مراقبت پرواز در همه فرودگاهها تعیین و اجرا شود.
یادداشتهای تکمیلی
این مطلب تحلیلی مستقل و غیررسمی است که بر پایه گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری نوشته شده و جایگزین گزارش اصلی نیست. نام افراد، نام مرکز آموزشی، شماره گواهینامهها و مشخصات شخصی عمداً ذکر نشدهاند. هدف این نوشته سرزنش یا آسیب زدن به هیچ فرد یا سازمانی نیست. همه ادعاها به گزارش رسمی ارجاع دارند.