فرود اضطراری دیاموند DA-42 روی جاده؛ وقتی چکلیست فراموش شد
فرود اضطراری دیاموند DA-42 روی جاده؛ وقتی چکلیست فراموش شد
فرود اضطراری دیاموند DA-42 روی جاده؛ وقتی مدیریت سوخت و چکلیست فرود به هم گره خورد
در هوانوردی ممکن است اولین اشتباه آخرین اشتباه باشد. به همین دلیل ما از اشتباهِ دیگران یاد میگیریم، نه از تجربهٔ شخصی. هدف این نوشته آسیب زدن به اعتبار هیچ فرد یا سازمانی نیست. فقط میخواهیم گزارش رسمی را ساده بازگو کنیم تا درسهایش تکرار نشود.
بیشتر این درسها در هیچ کتابی نیست. با هزینهای واقعی به دست آمدهاند و گاهی با خون نوشته شدهاند. این بار خوشبختانه کسی آسیب ندید، اما درسها همانقدر ارزشمندند.
خلاصهٔ ماجرا به زبان ساده
یک هواپیمای آموزشی دوموتوره، مدل دیاموند DA-42، از فرودگاه بینالمللی کرمان برای یک پرواز غیرتجاری برخاست. دو نفر در هواپیما بودند: خلبان و یک سرنشین. طبق برنامه، هواپیما ابتدا باید مدتی بالای منطقهٔ شهداد میماند و بعد به فرودگاه جاسک میرفت.
خلبان بعد از ترک شهداد به این نتیجه رسید که سوخت برای رسیدن به جاسک کافی نیست. به گزارش خلبان، تماس رادیویی با فرودگاه مقصد هم برقرار نشد. او تصمیم گرفت پیش از خاموش شدن موتورها، روی یک جادهٔ آسفالتهٔ کمتردد فرود بیاید.
موتورها روشن بودند، اما چرخها کامل پایین و قفل نشده بودند. هواپیما روی جاده نشست، وزنش ارابههای فرود را جمع کرد، ملخها به آسفالت خوردند و شکستند و بدنه روی جاده کشیده شد. هر دو نفر بدون آسیب جسمی از هواپیما پیاده شدند و خودشان محل را اطلاع دادند.
مشخصات رویداد
- نوع رویداد: حادثه (Accident)؛ فرود اضطراری با ارابهٔ جمعشده روی جاده
- تاریخ: ۹ مهر ۱۴۰۳ (۳۰ سپتامبر ۲۰۲۴)
- ساعت: حدود ۱۰:۲۰ به وقت محلی
- مبدأ و مقصد: فرودگاه بینالمللی کرمان به فرودگاه جاسک
- محل فرود: جادهای نزدیک بشاگرد، حدود ۳۰ مایل دریایی تا جاسک
- تلفات و جراحات: هیچکدام
- منبع: گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری، دفتر بررسی سوانح و حوادث
علت اصلی سانحه
طبق گزارش، علل اصلی دو مورد بودهاند:
- مدیریت نادرست زمان، سوخت و ارتفاع. طبق طرح پرواز، هواپیما باید حدود ۳۰ دقیقه بالای شهداد میماند. در عمل حدود یک ساعت و نیم آنجا ماند. گزارش میگوید پرواز طولانی و کمارتفاع در آن منطقه، با طرح پرواز همخوان نبود و مصرف سوخت را بالا برد.
- انجامندادن درست چکلیست فرود. خلبان اهرم ارابه را بهموقع پایین نیاورد. سه چراغ سبز را هم که نشانهٔ پایین و قفل بودن ارابهاند ندید و به آلارم هشدار هم توجه نکرد. گزارش میگوید اضطراب ناشی از فرود در محلی غیر از فرودگاه در این غفلت مؤثر بوده است.
عوامل کمکی
- خلبان وضعیت اضطراری را به مرکز کنترل یا فرودگاه جاسک اعلام نکرد. گزارش میگوید اگر هواپیما در ارتفاع مجاز پرواز میکرد، مانع کوهستانی بین هواپیما و فرودگاه نبود و ارتباط رادیویی ممکن بود.
- دیسپچ مرکز آموزشی هواپیما را در طول پرواز پایش نکرد و با آن تماس نگرفت.
چه چیزهایی مشکل نبود؟
بازرسان در آشیانه آزمایشهایی انجام دادند:
- سامانهٔ بالا و پایینآوردن ارابه، چراغها و آلارم درست کار میکردند.
- بازشدن اضطراری ارابه هم درست کار میکرد.
- سامانهٔ نمایش سوخت و هشدار کمبود سوخت هم ایرادی نداشت.
- موتورها بهخاطر آسیب سانحه قابل آزمایش نبودند، اما اثر برخورد ملخها نشان میدهد موتورها هنگام فرود روشن بودهاند.
چطور میشد جلوی این اتفاق را گرفت؟
۱. سوخت را بر اساس زمان واقعی مدیریت کنید. اگر مسیر یا زمان پرواز از برنامه عقب افتاد، همان لحظه سوخت و گزینههای فرود را دوباره حساب کنید. منتظر هشدار نمانید.
۲. فرود در محل غیرفرودگاهی هم چکلیست دارد. استرس زیاد مهمترین لحظهٔ چکلیست را هم میتواند حذف کند. حتی در اضطراریترین فرود، «سه چراغ سبز» را نگاه کنید.
۳. عادتهای هواپیماهای دیگر را وارد این هواپیما نکنید. گزارش یادآوری میکند بیشتر هواپیماهای آموزشی آن مرکز ارابهٔ ثابت دارند و خلبانان عادت ندارند ارابه را پایین بیاورند. گزارش به یک رویداد مشابه قبلی با یک DA-42 دیگر هم اشاره میکند.
۴. اضطرار را اعلام کنید. اعلام وضعیت اضطراری به کنترل یا فرودگاه، کمک و هماهنگی را ممکن میکند.
۵. توصیههای ایمنی گزارش:
- تدوین دستورالعمل پایش پیوستهٔ دیسپچر با خلبان، برای پروازهای غیرتجاری بدون خلبان دوم یا دانشجو
- تدوین روش و آموزش درست برنامهریزی پرواز و مدیریت سوخت برای خلبانان پروازهای غیرتجاری
توضیحات تکمیلی
هواپیمای سبک DA-42 وزنش کمتر از ۵۷۰۰ کیلوگرم است. طبق مقررات، نصب ضبط پرواز و ضبط مکالمات روی آن الزامی نبود و نصب نشده بود. هواپیما پس از رویداد با اجازهٔ دفتر بررسی سوانح و به دلیل ناامنی محل جابهجا شد. بازرسان روز بعد از آن بازدید کردند. آزمایشها هم در مرکز تعمیراتی کرمان و با حضور مسئول بررسی انجام شد.
سلب مسئولیت: این نوشته مستقل و غیررسمی است و بر پایهٔ گزارش نهایی سازمان هواپیمایی کشوری نوشته شده. برای اطلاعات کامل و رسمی به متن اصلی گزارش مراجعه کنید.