سانحه فوقسبک آموزشی تنکابن ؛ خطر پرواز فرمیشن و فیلمبرداری
سانحه فوقسبک آموزشی تنکابن ؛ خطر پرواز فرمیشن و فیلمبرداری
وقتی پرواز آموزشی به فیلمبرداری از نزدیک تبدیل شد: بررسی گزارش سانحه یک فوقسبک آموزشی در مسیر رامسر – ساری
مقدمه کوتاه (خلاصه جذاب)
در هوانوردی میگویند «از اشتباه قبلیات درس بگیر». اما در آسمان، اشتباه اول ممکن است آخرین اشتباه باشد. برای همین باید از گزارشهای رسمی یاد بگیریم، نه از تجربه شخصی. این نوشته قصد آسیب زدن به هیچ فرد یا مجموعهای را ندارد. هدف فقط ایمنی بیشتر است. این درسها از خونی آمدهاند که ریخته شده، نه از کتابهای درسی.
توجه: این سایت مستقل و غیررسمی است. متن زیر برداشتی ساده از گزارش نهایی دفتر بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشوری است. برای جزئیات دقیق، به گزارش اصلی مراجعه کنید.
خلاصه ماجرا به زبان ساده
یک هواپیمای فوقسبک آموزشی با یک معلمخلبان و یک دانشجو، برای پرواز چشمی از رامسر به سمت ساری بلند شد. حدود ساعت ۱۳:۰۰ محلی، هواپیمای دیگری هم در همان مسیر ساحلی بود. دو خلبان روی فرکانس غیررسمی با هم صحبت کردند. به درخواست دانشجوها تصمیم گرفتند برای فیلمبرداری به هم نزدیک شوند، یعنی پرواز فرمیشن. این کار در طرح پرواز نبود.
هواپیمای مورد بحث برای نزدیکشدن قدرت موتور را کم کرد و سرعتش افت کرد. وقتی زیر و پشت هواپیمای دیگر قرار گرفت، ناگهان به چپ چرخید و وارد اسپین شد. تلاش برای خروج از اسپین جواب نداد و هواپیما به زمین برخورد کرد و منهدم شد. بر اساس گزارش، حدود ساعت ۱۳:۰۲ محلی اتفاق افتاد.
علت اصلی سانحه
طبق گزارش، علل وقوع سانحه اینها بودند:
- نزدیکشدن دو هواپیما برای فیلمبرداری سرنشینان (برخلاف مقررات) و رعایت نکردن فاصله ایمن از هواپیمای دیگر.
- کاهش سرعت و قرار گرفتن در معرض آشفتگی هوای ناشی از گردابههای نوک بال و جریان ملخِ هواپیمای جلویی.
عوامل مؤثر و یافتههای مهم
۱) عدول از طرح پرواز و دستور کنترلر
طرح پرواز، پرواز فرمیشن نداشت. کنترلر هم دستور جدایی ارتفاعی ۱۰۰۰ پا داده بود و دو هواپیما آن را بازخوانی کرده بودند.
۲) فیلمبرداری در پرواز آموزشی
فیلمبرداری در پروازهای آموزشی فوقسبک طی نامهای در سال ۱۴۰۱ ممنوع شده بود. گزارش میگوید مستندی دال بر لغو این ممنوعیت وجود نداشته است. این کار میتواند توجه خلبان را از ابزار و مسیر پرواز دور کند.
۳) موتور و قفل شدن استیک
- تیم بررسی شواهدی از خرابی یا خاموشی موتور پیش از شروع اسپین پیدا نکرد. چرخش طبیعی ملخ در آخرین لحظات فیلم هم این را تأیید میکند.
- معلمخلبان گفته بود استیک به چپ قفل شده بود. تیم بررسی با توجه به وضعیت ایلرونها در فیلم نتیجه گرفت که شروع چرخش شدید ناشی از قفل استیک نبوده است. به دلیل شدت خسارت، بررسی قطعی قفلشدن بعد از شروع اسپین ممکن نبود.
چگونه میشد پیشگیری کرد؟
- پایبندی کامل به طرح پرواز و دستور کنترلر، و انجام ندادن مانورهای برنامهریزینشده مثل فرمیشن.
- رعایت ممنوعیت فیلمبرداری و استفاده از موبایل در پرواز آموزشی.
- حفظ فاصله ایمن و ارتفاع جدایی از هواپیماهای دیگر.
- پرهیز از پرواز کمسرعت پشت و زیر هواپیمای دیگر، بهخاطر گردابهها و جریان ملخ.
- طبق توصیههای گزارش:
- درج رسمی دستورالعمل ممنوعیت فیلمبرداری در سامانه مقرراتی سازمان هواپیمایی کشوری.
- برگزاری کلاس توجیهی برای خلبانان مجموعه بهرهبردار، با تأکید بر پرواز طبق طرح و پرهیز از مانورهای غیرمتعارف.
جزئیات تکمیلی — زیر ۱۰۰۰ کاراکتر
این سانحه برای یک هواپیمای فوقسبک آموزشی با موتور روتکس رخ داد. به دلیل وزن این رده، ضبطکننده پرواز الزامی نبود. فیلمهای موبایل دو دانشجو، همراه با مصاحبهها، مبنای بازسازی مسیر پرواز شد. بررسی موتور هم نشانهای از ایراد در ساختار داخلی آن نشان نداد. گزارش تأکید میکند که هواپیما عمداً وارد اسپین نشده بود. راهنمای پرواز هواپیما هم ورود عمدی به اسپین را بهدلیل خطرناک بودنش هشدار داده و خروج از آن را تضمینشده نمیداند. بر اساس گزارش، آسیب جدی به سرنشینان گزارش نشده است.