وقتی بنزین پمپبنزینی به هواپیما میرسد: سانحه ایکاروس در فرودگاه آزادی
وقتی بنزین پمپبنزینی به هواپیما میرسد: سانحه ایکاروس در فرودگاه آزادی
توضیح کوتاه (جذاب):
ارتفاع ۱۵۰ پا، موتور ناگهان میلرزد و افت میکند، و باند تمام شده است. چند ثانیه تصمیمگیری در ارتفاع کم، پایان خوبی داشت. ریشهاش اما از پیش در کیفیت سوخت بود.
یادآوری: این نوشته غیررسمی است و هدفش بدنام کردن هیچ شخص یا مجموعهای نیست. فقط گزارش نهایی رسمی سازمان هواپیمایی کشوری را ساده بازگو میکند تا از آن بیاموزیم. برای متن کامل و دقیق، فایل PDF گزارش را ببینید.
چرا باید گزارش سوانح را بخوانیم؟
میگویند «از اشتباه قبلیات درس بگیر». در هوانوردی این جمله همیشه جواب نمیدهد، چون ممکن است اولین اشتباه آخرین اشتباه باشد. پس باید از اشتباه دیگران درس گرفت. این دانش در هیچ کتاب درسی نیست و با بهای جان انسانها به دست آمده است. گزارشهای رسمی بررسی سانحه، ارزانترین راه یادگرفتن آن هستند.
خلاصه ماجرا به زبان ساده
در ۲۵ خرداد ۱۴۰۳، یک هواپیمای فوقسبک تفریحی با دو نفر برای پرواز تفریحی از باند ۲۸ فرودگاه آزادی (استان البرز) بلند شد. حدود ۱۵۰ پا بالاتر از زمین، موتور شدیداً لرزید و دورش افت کرد. باند در حال تمام شدن بود و جلوی هواپیما مانع وجود داشت. خلبان به چپ پیچید و تلاش کرد به باند ۱۰ برگردد، اما ارتفاع کم و شعاع گردش زیاد اجازه نداد. هواپیما در زمین نرم و خیس کنار ابتدای باند ۱۰ نشست. چرخ جلو در گل فرو رفت و هواپیما وارونه شد. به خلبان و مسافر آسیبی نرسید. خسارت هواپیما عمده، اما قابل تعمیر بود.
علت اصلی
به نوشته گزارش، علت اصلی احتمالاً از دست رفتن قدرت موتور بهدلیل کیفیت نامناسب سوخت بود. ارتفاع کم هم اجازه بازگشت به فرودگاه را نداد.
عوامل مؤثر
گزارش فهرست جداگانهای با این عنوان ندارد. موارد زیر از بخش یافتهها و اطلاعات تکمیلی گزارش جمعبندی شده است:
- اکتان پایینتر از حداقل: نمونه سوخت شاخص ضدکوبش ۸۹ داشت و حداقل موردنیاز موتور ۹۱ است.
- نبود آزمایش سوخت: مجموعه بهرهبردار بهجای آزمایش، به کیفیت سوخت پمپبنزین اعتماد کرده بود.
- گرمای هوا و داخل موتور: گزارش پدیده «قفل بخار» (Vapor Lock) را در سیستم سوخترسانی عامل توقف موتور میداند.
- ارتفاع کم و زمین نامناسب: جلوی باند زمین مناسب فرود اضطراری نبود و زمین کنار باند نرم و خیس بود.
چه کنیم تا تکرار نشود؟
- سوخت را آزمایش کنید و به برچسب پمپ یا اعتماد شخصی بسنده نکنید.
- سوخت با اکتان کمتر از حداقل سازنده موتور مصرف نکنید.
- هنگام انتقال سوخت، دقت کنید. به گفته کارشناسان نفتی، تخلیه و پر کردن دوباره گالنها کیفیت را کم میکند.
- پیش از هر برخاست، برای خرابی موتور در ارتفاع کم برنامه ذهنی داشته باشید: کجا؟ با چه ارتفاعی؟ کدام سمت؟
- به محدودیت دمایی بخشنامه سازمان و شرایط فرودگاههای مرتفع توجه کنید.
- تعمیر و نگهداری را مطابق مقررات انجام دهید. گزارش قرارداد با شخص حقیقی را مغایر شیوهنامه ۷۰۶۰ دانسته است.
توضیحات تکمیلی
فرودگاه سوخت را رسمی از شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی دریافت نمیکرد. کارکنان بنزین «سوپر» را از پمپبنزین شهری میخریدند و با گالن میآوردند. آزمایش نمونه سوخت نشان داد MON برابر ۸۲٫۵ است و حداقل موردنظر سازنده ۸۵ است. RON برابر ۹۵٫۷ بود. دمای هوا ۲۸ درجه بود و محدودیت ۳۲ درجه سازمان رعایت شده بود. موتور در آزمایش روی پایه استاندارد پس از استارت، عادی کار کرد و مورد غیرعادی در داخلش دیده نشد. گزارش توضیح میدهد که سازمان موضوع تولید بنزین سوپر هوایی را با وزارت نفت پیگیری کرده بود، ولی تا زمان سانحه اجرایی نشده بود. گزارش اعلام میکند رعایت مقررات موجود برای پیشگیری کافی بوده و توصیه ایمنی جدیدی صادر نشده است.