سانحه خروج از باند هواپیمای BAe 146در جزیره خارک
سانحه خروج از باند هواپیمای BAe 146در جزیره خارک
شرح مختصر حادثه؛ در فرودگاه جزیره خارک چه گذشت؟
در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۶، هواپیمای BAe 146-300 ماهانایر (EP-MOF) در پرواز ۴۵۲۵ با وجود باد پشت سر (Tailwind)، تصمیم به فرود روی باند کوتاه ۱۳ فرودگاه جزیره خارک گرفت. هواپیما در مقطعی بسیار دیرتر از حد استاندارد روی باند نشست و به دلیل سرعت بالا، باد مخالف مسیر و نقص فنی در سیستم ترمز، نتوانست متوقف شود؛ در نتیجه از انتهای باند خارج شد و دچار خسارت شدید گردید.
علل اصلی و ثانویه سانحه؛ چرا ترمزها و باد علیه خلبان شدند؟
علت اصلی (Main Cause)
- تصمیم نادرست کاپیتان و عدم انجام انصراف از فرود (Go-around): علت اصلی سانحه، اصرار خلبان بر ادامه یک رویکرد ناپایدار (Unstabilized Approach) و فرود روی باند کوتاه ۱۳ با وجود باد پشتسر شدید بود. با وجود سرعت بالای تقرب (۱۴۵ نات) و هشدارهای سرخلبان، رویه فرود انصرافی اجرا نشد.
علتهای ثانویه و عوامل کمکی (Contributing Factors)
- نقص فنی در سیستم ضد لغزش (Anti-skid): خرابی سیستم آنتیاسکید چرخ اصلی سمت راست، کارایی ترمزگیری را به شدت کاهش داد و مسافت ایستادن هواپیما را طولانیتر کرد.
- اطلاعات نامناسب و متغیر هواشناسی: دریافت نکردن گزارشهای بهروز باد قبل از نشستن؛ باد پشتسر واقعی بسیار قویتر از ۱۰ نات اعلامشده بود.
- تأخیر در بهکارگیری اسپویلرها و ایربریک: باز شدن با تأخیر ترمزهای هوایی نقش مهمی در عدم کاهش سرعت روی باند داشت.
- ضعف در مدیریت منابع عرشه پرواز (CRM): عدم هماهنگی و قطع چکلیستها میان کاپیتان و کمکخلبان در لحظات بحرانی.
- نقص در مستندات و نقشهها: به روز نبودن اطلاعات نقشه فرودگاه در کتابچه پروازی و مشخص نبودن محدودیتهای باد پشت در SOP شرکت.
چگونه از تکرار این فجایع پیشگیری کنیم؟
- تمکین مطلق از رویه انصراف از فرود (Go-around): به محض خارج شدن تقرب از شرایط پایدار (سرعت یا ارتفاع نامناسب)، خلبان باید بدون تردید پرواز را مجدداً اوج دهد.
- کاهش محدودیت باد پشت (Tailwind Limits): محدود کردن حداکثر باد پشتسر مجاز برای باندهای کوتاه از ۱۵ نات به ۱۰ نات در دستورالعملهای عملیاتی (SOP).
- بازبینی و هشدارهای فنی Anti-skid: ارتقا و بازرسی مداوم نشانگرهای خرابی سیستم ترمز و آنتیاسکید قبل از پرواز.
- استعلام دقیق وضعیت باد: دریافت دقیقترین و آخرین وضعیت باد از برج مراقبت در فاصله نزدیک به باند، بهویژه در فرودگاههای جزیرهای و ساحلی.
توضیحات تکمیلی و نتیجهگیری سریع
تصمیمگیری بهموقع، رعایت دقیق محدودیتهای وزنی و جوی، و عدم تقابل با رویههای استاندارد پروازی، مرز باریک میان یک فرود موفق و یک سانحه سنگین است. ارزیابی دقیق شرایط باند پیش از فرود، حیاتیترین اصل ایمنی هوانوردی است.